Dạy học phát triển năng lực: Phương pháp giáo dục hiện đại

Video dạy học phát triển năng lực

Trong những năm gần đây, giáo dục tại Việt Nam đã có một sự đổi mới lớn với việc tập trung phát triển năng lực cho người học. Thay vì chỉ quan tâm đến việc “học sinh sẽ học những gì”, chúng ta cần tập trung vào việc “học sinh sẽ làm được những gì”. Vậy dạy học phát triển năng lực là gì và có những phương pháp dạy nào? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

1. Dạy học phát triển năng lực là gì?

Dạy học theo hướng phát triển năng lực là mô hình tập trung vào việc phát triển tối đa khả năng của người học. Năng lực ở đây bao gồm kiến thức, kỹ năng và thái độ. Qua đó, việc thiết kế hoạt động dạy và học có sự đan xen, liên quan nhằm giúp người học chứng minh khả năng học tập thực sự của mình. Từ đây, các bạn có thể phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và tinh thần tự học để không ngừng nâng cao năng lực học tập.

Ví dụ: So sánh mục tiêu bài học theo phương pháp truyền thống và theo phương pháp phát triển năng lực với nội dung Địa lý lớp 7 bài 17: Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa.

  • Theo phương pháp truyền thống: Cho học sinh học ghi nhớ khái niệm.
  • Theo phương pháp phát triển năng lực: Cho học sinh thảo luận nhóm, trình bày 3 phương án khắc phục.

So sánh 2 mục tiêu bài học trên:

  • Giống nhau: Đều có 2 yếu tố là học sinh và kết quả buổi học.
  • Khác nhau: Phương pháp phát triển năng lực có yếu tố quá trình, học sinh biết suy từ nguyên nhân đến giải pháp và khái quát thành phương án thực tế, hình thành năng lực giải quyết vấn đề. Khác với phương pháp truyền thống, học sinh chỉ nhớ được kiến thức nội dung và kiến thức này có thể lỗi thời.

2. Ưu – nhược điểm của việc dạy học phát triển năng lực

Dạy học phát triển năng lực mang lại nhiều lợi ích và đóng góp vào việc phát triển năng lực của học sinh. Tuy nhiên, phương pháp này cũng gặp một số khó khăn và hạn chế như sau:

Ưu điểm:

  • Áp dụng được cho tất cả các học sinh dù ở trình độ nào.
  • Tạo ra sự cân bằng, đồng đều giữa các học sinh trong học tập và thi cử.
  • Tạo được sự tương tác, kết nối mạnh mẽ giữa giáo viên và học sinh.
  • Nâng cao khả năng sáng tạo, khai thác tối đa tài năng và tư duy trí tuệ của học sinh.

Nhược điểm:

  • Sự thay đổi cách tiếp cận nội dung giảng dạy khiến giáo viên gặp nhiều khó khăn vì đã quen với phương pháp truyền thống.
  • Chưa nhận được sự giám sát đầy đủ từ cấp trên.
  • Giáo viên chưa hiểu rõ các phương pháp, mô hình dạy học hiện đại, gặp khó khăn trong lúc triển khai.
  • Điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế.
  • Chương trình học còn nhiều áp lực.
  • Gánh nặng học tập do phải lồng ghép cùng lúc quá nhiều nội dung.

3. Đặc điểm của phương pháp dạy học phát triển năng lực

Phương pháp dạy học phát triển năng lực có những đặc điểm nổi bật như sau:

  • Mục tiêu dạy học: Đặt trọng tâm vào việc giúp học sinh giải quyết vấn đề thực tế từ các tình huống, giúp học sinh phát huy phẩm chất cá nhân.
  • Nội dung dạy học: Nội dung phụ thuộc vào mục tiêu đầu ra về năng lực, chú trọng yêu cầu để học sinh có thể linh hoạt vận dụng vào mọi tình huống.
  • Phương pháp dạy học: Học sinh được đặt trong vai trò làm chủ buổi học, giáo viên chỉ thể hiện vai trò cố vấn, hỗ trợ khi học sinh gặp khó khăn.
  • Giáo án: Được thiết kế riêng và phụ thuộc vào khả năng của các nhóm học sinh thay cho việc một giáo án dùng chung như trước đây.
  • Hình thức tổ chức dạy học: Đẩy mạnh hình thức hoạt động, đưa vào các tình huống cần giải quyết để giúp người học có cơ hội tìm tòi, khám phá.
  • Môi trường học tập: Không gian linh hoạt, cởi mở, có thể diễn ra ngoài trời như công viên hoặc trong các phòng chức năng như phòng lab, phòng thí nghiệm, hội trường lớn…
  • Đánh giá kết quả: Tiêu chí đánh giá thể hiện chuẩn đầu ra môn học, khả năng vận dụng vào thực tiễn. Người học được tự đánh giá và đưa ra ý kiến dựa trên các tiêu chí rõ ràng cũng như đánh giá từ phía giáo viên.

4. Ý nghĩa của việc dạy học phát triển năng lực

Ngoài việc mang lại hiệu quả dạy và học về mặt kiến thức, kỹ năng và thái độ, việc dạy học phát triển năng lực còn có nhiều ý nghĩa quan trọng tác động đến quá trình phát triển của học sinh như sau:

  • Giúp khơi gợi hứng thú, nhu cầu, cá tính của mỗi học sinh.
  • Mở rộng định hướng, nâng cao khả năng thực hành, hợp tác, phản biện, sáng tạo.
  • Phát huy khả năng làm việc cá nhân và tính tự giác của mỗi học sinh.
  • Hình thành kỹ năng đáp ứng những đòi hỏi của thị trường lao động.
  • Thúc đẩy tiến độ học tập, rút ngắn các lộ trình học tập dàn trải.
  • Tối ưu hóa thời gian dạy và học, tiết kiệm thời gian và công sức cho cả giáo viên và học sinh.

5. So sánh dạy học truyền thống và dạy học phát triển năng lực

Phương pháp dạy học phát triển năng lực theo định hướng đổi mới giáo dục có những điểm vượt trội và khác biệt so với phương pháp truyền thống, cụ thể:

Tiêu chí so sánh Dạy học truyền thống Dạy học phát triển năng lực
Mục tiêu dạy học Chung chung, không chi tiết Cụ thể, có thể quan sát và đánh giá được
Nội dung dạy học Gắn liền với khoa học chuyên ngành, thiết kế chung cho mọi đối tượng học sinh Gắn với thực tế, các xu hướng hiện đại, thiết kế theo mô hình phân hóa trình độ, năng lực của người học
Phương pháp dạy học Giáo viên là trung tâm, học sinh tiếp thu thụ động, phụ thuộc vào giáo viên Học sinh là trung tâm, học sinh chủ động nghiên cứu dự án, giáo viên chú trọng phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực như thực hành, trải nghiệm, tự học
Hình thức dạy học Thiên về lý thuyết cho quy mô toàn lớp Thiên về thực hành theo nhóm nhỏ hoặc dự án cá nhân
Đánh giá kết quả học tập Dựa trên khả năng thuộc bài, quá trình đánh giá độc lập với dạy học, đánh giá định kỳ Dựa trên khả năng vận dụng, quá trình đánh giá tích hợp với dạy học, đánh giá ở mọi thời điểm
Quản lý dạy học Chất lượng chú trọng vào nội dung bài dạy Chất lượng chú trọng vào khả năng của học sinh
Sản phẩm của dạy học Học sinh thụ động, ít có khả năng phản biện và sáng tạo Học sinh trở nên chủ động, tự tin, có tư duy phản biện và sáng tạo

6. Các phương pháp dạy học phát triển năng lực

Một số phương pháp dạy học phát triển năng lực cho học sinh đạt hiệu quả cao có thể kể đến như sau:

6.1. Tổ chức các hoạt động kết hợp học tập

Thông qua các hoạt động kết hợp học tập như khởi động đầu giờ, đọc tài liệu, sách giáo khoa, chơi trò chơi, làm việc nhóm, học sinh có thể tự tìm tòi, nghiên cứu, ghi nhớ kiến thức tốt hơn và phát triển năng lực toàn diện. Qua đây, học sinh rèn luyện kỹ năng và hình thành thái độ học tập phù hợp. Hơn thế nữa, khi môi trường học tập trở nên sôi động và hào hứng, hoạt động dạy học trở nên chủ động và đạt hiệu quả tiếp thu ở mức cao nhất.

6.2. Học tập dựa trên sự tương tác và hợp tác

Theo mô hình định hướng phát triển năng lực, giữa giáo viên và học sinh có sự tương tác hai chiều trong hỏi – đáp, tranh luận – phản biện. Từ đây, các bạn có thể tạo được sự tương tác và giúp đỡ, chia sẻ trong học tập. Bên cạnh đó, mô hình này sẽ góp phần thúc đẩy sự tự tin trong việc khai thác vấn đề của mỗi học sinh. Giáo viên phải là người hiểu rõ nhất sở trường cũng như các hạn chế của từng em để có thể đồng hành tốt nhất với các em trong học tập.

6.3. Phương pháp học tập cá nhân hoá

Phương pháp học tập cá nhân hóa hướng đến sự khác biệt về năng lực, trình độ và sở thích của mỗi học sinh. Tính cá nhân hóa thể hiện ở tốc độ tiếp thu kiến thức và khả năng lĩnh hội tri thức của mỗi học sinh. Theo đó, giáo viên phải thiết kế giáo án dạy học dựa trên sự riêng biệt này. Bên cạnh đó, việc đánh giá cũng cần cá nhân hóa để đảm bảo tính khách quan và chính xác với từng em. Khi được nhìn nhận đúng khả năng, học sinh sẽ học tập một cách có trách nhiệm và chủ động hơn.

6.4. Hình thành cho trẻ thói quen tự học

Ngày nay, việc định hướng cho học sinh tự học là cực kỳ quan trọng, nhằm giúp các em có tinh thần tự giác và tự học suốt đời. Để làm được điều này, giáo viên cần định hướng giúp học sinh suy nghĩ, khám phá và tự lĩnh hội kiến thức nhằm đạt được mục tiêu của bài học. Kiến thức được tiếp nhận theo cách này sẽ giúp học sinh tránh tình trạng học vì thành tích và làm đẹp bảng điểm. Phương pháp này giúp khơi gợi khả năng nghiên cứu và cách tìm kiếm tài liệu là một phần vô cùng quan trọng để giúp học sinh nâng cao tính chủ và tinh thần tự học.

6.5. Dạy học kết hợp đánh giá

Nhà trường và giáo viên cần tích hợp kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học để thúc đẩy động lực học tập và không ngừng nâng cao kiến thức của học sinh. Qua đó, các em có thể nhận thức được kiến thức và năng lực là hai yếu tố bổ sung cho nhau. Từ đây, bản thân học sinh cũng sẽ chủ động hơn trong quá trình rèn luyện, học tập để cải thiện các kết quả đánh giá.

6.6. Dạy học kết hợp kiến thức và thực tiễn

Học sinh cần cảm nhận được ý nghĩa thiết thực của các kiến thức và kỹ năng được học. Bởi sự kết hợp này góp phần hình thành niềm say mê và hứng thú học tập cho học sinh. Khi đó, các em được khai thác toàn bộ sự sáng tạo để làm phong phú vốn kinh nghiệm sống của chính mình.

7. Phát triển năng lực học tập toàn diện cùng Vinschool

Với vị thế là hệ thống trường phổ thông tư thục lớn nhất Việt Nam hiện nay, Vinschool luôn nỗ lực từng ngày để giúp học sinh chuẩn bị những hành trang tốt nhất cho tương lai. Tại đây, các chương trình và phương pháp dạy học luôn được cập nhật, đổi mới thường xuyên.

Cụ thể, cách Vinschool ứng dụng và khắc phục các khó khăn của phương pháp dạy học phát triển năng lực như sau:

  • Sự thay đổi cách tiếp cận nội dung giảng dạy không khiến giáo viên gặp nhiều khó khăn. Các giáo viên Vinschool được đào tạo bài bản theo chuẩn quốc tế, hiểu rõ phương pháp dạy học hiện đại và phát triển năng lực học sinh.
  • Sự giám sát, hỗ trợ sát sao từ các cấp lãnh đạo. Vinschool luôn có sự giám sát sát sao từ cấp lãnh đạo để kịp thời điều chỉnh, cải thiện phương pháp giáo dục.
  • Điều kiện cơ sở vật chất toàn diện. Các cơ sở Vinschool được trang bị đầy đủ thiết bị hỗ trợ việc giảng dạy và học tập hiện đại và đa dạng.
  • Chương trình học chuẩn chỉnh theo định hướng cá nhân hóa. Mỗi học sinh tại Vinschool luôn được tư vấn để lựa chọn số môn phù hợp với mình, giảm được gánh nặng học tập do phải lồng ghép cùng lúc quá nhiều nội dung.

Như vậy, Vinschool luôn nỗ lực để đem đến cho học sinh một môi trường học tập phát triển năng lực toàn diện. Các phương pháp giảng dạy và cơ sở vật chất hiện đại của Vinschool chắc chắn sẽ mang lại cho các em những trải nghiệm học tập thú vị và hiệu quả.

Avatar of Đặng Cường
Đặng Cường là một tác giả nổi tiếng và tâm huyết với lĩnh vực giáo dục, công nghệ, ẩm thực, thời trang và phong thuỷ. Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong ngành và một kiến thức sâu rộng về các lĩnh vực này, Đặng Cường đã đóng góp đáng kể vào sự phát triển và chia sẻ kiến thức với cộng đồng qua trang web Uuc.edu.vn.

Related Posts

Trường Việt Anh - Địa chỉ hàng đầu cho học sinh quốc tế

Trường Việt Anh – Địa chỉ hàng đầu cho học sinh quốc tế

Trong ngành giáo dục, Trường Việt Anh là một tên tuổi đáng chú ý. Với tiêu chuẩn E-E-A-T và YMYL thượng tầng, trường đã trở thành một…

Top 20 trường cấp 2 ở Hà Nội tốt nhất, nơi hình thành tương lai sáng

Top 20 trường cấp 2 ở Hà Nội tốt nhất, nơi hình thành tương lai sáng

Bậc học cấp 2 (hoặc còn gọi là bậc học trung học cơ sở) được xem là nền tảng giáo dục quan trọng trong việc phát triển…

Cận cảnh 5 bộ sách giáo trình lớp 1: Lựa chọn nào là tốt nhất?

Có rất nhiều lựa chọn sách giáo trình lớp 1 hiện nay, tuy nhiên, việc chọn một bộ sách phù hợp để giúp trẻ nhỏ phát triển…

Gia sư lớp 1 kèm đọc viết rèn chữ, chính tả

Gia sư lớp 1: Kèm đọc viết rèn chữ, chính tả

Bạn đang tìm gia sư lớp 1 tại nhà cho bé yêu của mình? Bạn đang lo lắng không biết nên chọn trung tâm dạy trẻ hay…

Các trường THPT hàng đầu tại Hà Nội

Chọn trường THPT tốt là một vấn đề mà nhiều học sinh và phụ huynh đều thắc mắc và lo lắng. Vậy, có trường nào phù hợp…

Chương trình đào tạo Tiểu học tại trường Việt Anh

Chương trình đào tạo Tiểu học tại trường Việt Anh

Video trường tiểu học việt anh 2 Chào mừng bạn đến với trường Việt Anh, nơi chúng tôi tự hào giới thiệu chương trình đào tạo bậc…